Türkiye'nin son yıllarda karşı karşıya kaldığı çevresel sorunlardan biri de Akdeniz ve Ege'de hızla yayılan istilacı balon balığı. Hem deniz ekosistemine zarar veren hem de ekonomik kayıplara yol açan bu tür, artık sadece balıkçıların değil, bilim insanlarının da gündeminde. Ancak bu kez mücadele ağlarla ya da av teşvikleriyle değil, yapay zekâ ile yürütülüyor.

Bu işe de her zaman yaptığı yeniliklerle adından söz ettiren Bursa Teknik Üniversitesi el atmış.

***

Bursa Teknik Üniversitesi tarafından geliştirilen ve TÜBİTAK tarafından desteklenen yeni proje, Türkiye'de bilimsel araştırmaların geldiği noktayı göstermesi açısından oldukça dikkat çekici. Çünkü proje, yalnızca bir balık türünün tespitini hedeflemiyor; aynı zamanda yapay zekâ, sentetik veri üretimi ve otonom sistemlerin çevre sorunlarının çözümünde nasıl kullanılabileceğine dair önemli bir örneği ortaya koyuyor. Bu da ülkemiz adına önemli bir gelişmedir.

Geleneksel yöntemlerde denizlerden veri toplamak hem zaman alıcı hem de oldukça maliyetli. BTÜ'lü araştırmacılar ise bu sorunu sanal dünyada çözmeye hazırlanıyor. Oluşturulacak dijital su altı ortamında binlerce farklı balon balığı görüntüsü üretilecek, yapay zekâ bu görüntüler üzerinden eğitilecek. Üstelik sadece balığın görüntüsü değil, deniz suyundaki bulanıklık, ışık değişimleri ve farklı çevresel koşullar da simüle edilecek. Böylece gerçek dünyaya daha yakın sonuçlar elde edilmesi hedefleniyor.

***

Başka bir açıdan baktığımızda…

Bu çalışma, geleceğin teknolojilerine dair önemli bir ipucu veriyor. Yapay zekâ artık yalnızca telefonlarımızda, bilgisayarlarımızda ya da fabrikalarda değil; denizlerin derinliklerinde de görev almaya hazırlanıyor.

Bu da demek oluyor ki…

Yarın bir gün insansız su altı araçlarının denizlerde devriye gezerek istilacı türleri tespit etmesi, çevresel riskleri raporlaması ve bilim insanlarına anlık veri sağlaması hiç de uzak bir ihtimal değil.

Burada dikkat çeken bir diğer nokta ise projenin Bursa'dan çıkmış olması. Marmara Denizi'ne kıyısı bulunan ve denizcilik, balıkçılık ile sanayi faaliyetleri açısından denizle güçlü bir ilişkiye sahip olan Bursa'nın, çevresel sorunlara yönelik teknolojik çözümler geliştirmesi oldukça anlamlı. Özellikle son yıllarda müsilaj, deniz kirliliği ve ekosistem değişimleri gibi konuların gündemde olduğu düşünüldüğünde, Bursa Teknik Üniversitesi'nin yürüttüğü bu çalışma yalnızca Akdeniz ve Ege için değil, Türkiye'nin denizlerine yönelik bilimsel farkındalığın artırılması açısından da değer taşıyor. Üniversitelerin teorik bilgiyi sahadaki sorunlarla buluşturan projeler üretmesi, bilimin toplumsal faydaya dönüşmesinin en somut örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

***

Günümüzde çevre sorunları giderek karmaşıklaşıyor. İklim değişikliği, biyolojik istilalar ve ekosistem bozulmaları gibi sorunlarla klasik yöntemlerle mücadele etmek her geçen gün daha da zorlaşıyor. Bu nedenle bilimsel araştırmaların teknolojiyle birleşmesi artık bir tercih değil, zorunluluk haline geliyor. Yapay zekâ destekli bu proje de tam olarak bu noktada anlam kazanıyor.

Belki bugün konuştuğumuz konu bir balon balığı. Ancak yarın aynı teknolojiler orman yangınlarının erken tespitinde, tarımsal hastalıkların belirlenmesinde ya da deniz kirliliğinin izlenmesinde kullanılabilir. İşte bu yüzden BTÜ'nün projesini sadece bir araştırma çalışması olarak değil, Türkiye'nin teknoloji ve çevre politikalarının kesişim noktasında atılmış önemli bir adım olarak görmek gerekiyor.

Bilim, sorunları konuşmakla yetinmeyip çözüm üretmeye başladığında gerçek anlamına kavuşur. Bursa Teknik Üniversitesi'nin yapay zekâyı denizlerin hizmetine sunan bu girişimi de bunun güzel örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.

SEVGİYLE KALIN…